Browse By

Lục giác mùa đông

Lục giác mùa đông là một nhóm sao được tạo thành từ bảy ngôi sao sáng trên bầu trời đêm mùa đông. Nhóm sao này còn được gọi với các tên khác như Hình tròn mùa đông hay Hình oval mùa đông. Nhóm sao này chiếm một vùng rộng lớn trên bầu trời, bên trong nó còn một nhóm sao nữa là Tam giác mùa đông.

Nhóm sao Lục giác mùa đông được tạo thành từ các ngôi sao thuộc các chòm sao: Rigel của Orion, Aldebaran của Taurus, Capella của Auriga, CastorPollux của Gemini, Procyon của Canis MinorSirius của Canis Major. Sao Sirius và Procyon đồng thời cũng thuộc nhóm sao Tam giác mùa đông cùng với sao Betelgeuse của chòm sao Orion.

Nhóm sao Lục giác mùa đông trên bầu trời núi Stagecoach ở bang Colorado, Hoa Kỳ. Hình ảnh: Jimmy Westlake.

Nhóm sao Lục giác mùa đông trên bầu trời núi Stagecoach ở bang Colorado, Hoa Kỳ. Hình ảnh: Jimmy Westlake. Nhấn vào hình để xem tên các ngôi sao.

Nhóm sao này có thể quan sát tốt được ở bán cầu bắc từ thấp gần chân trời vào buổi tối tháng 11, đến cao trên bầu trời buổi tối vào đầu năm và thấp dần ở hướng tây vào những buổi tối tháng 3. Nhóm sao này có dải Ngân Hà chạy qua giữa. Ở bán cầu nam cũng có thể quan sát được nhóm sao (trừ những nơi nằm xa quá về phía nam như Chile, Argentina hay Nam Phi, New Zealand,…) và nó được gọi là Lục giác mùa hè vì lúc này ở bán cầu nam đang là mùa hè.

Quan sát

Từ Việt Nam, chúng ta có thể bắt đầu quan sát được nhóm sao Lục giác mùa đông từ buổi tối tháng 12. Khi màn đêm vừa buông xuống, hãy nhìn về bầu trời hướng đông để quan sát những sao sáng của nhóm sao này mọc cao dần lên. Đến khoảng 22 giờ, trọn vẹn nhóm sao sẽ nằm cao từ 20 độ đến 80 độ trên bầu trời.

Lục giác mùa đông trên bầu trời cuối mùa thu ở Đức. Hình ảnh: Stefan Seip.

Lục giác mùa đông trên bầu trời cuối mùa thu ở Đức. Hình ảnh: Stefan Seip.

Cũng là khoảng thời gian từ buổi tối đến 22 giờ nhưng vào tháng 3, nhóm sao Lục giác mùa đông sẽ nằm về bầu trời hướng tây và lặn đi sau nửa đêm vì lúc này là thời gian của các chòm sao mùa xuân. Bạn cũng có thể quan sát được nhóm sao này vào mùa thu ở bầu trời sáng sớm trước khi Mặt Trời mọc.

Bầu trời mùa đông ít sao sáng hơn bầu trời mùa hè, nên bạn có thể dễ dàng nhận thấy được nhóm sao này bởi xung quanh chúng ít có sao sáng nổi bật hơn. Tất cả các ngôi sao trong nhóm sao này đều có độ sáng biểu kiến từ cấp 2, trong đó có sao Sirius là ngôi sao sáng nhất bầu trời.

Các ngôi sao

Sirius là ngôi sao sáng nhất bầu trời với độ sáng biểu kiến là -1,45. Procyon với độ sáng biểu kiến +0,40. Hai ngôi sao này thuộc hai chòm sao tương ứng là Canis Major và Canis Minor, mang hình ảnh một chú chó lớn và một chú chó nhỏ. Hai chòm sao này là hai chú chó trung thành, luôn đi theo sau lưng chàng thợ săn Orion.

Các sao và chòm sao tạo nên nhóm sao Lục giác mùa đông và nhóm sao Tam giác mùa đông. Hình ảnh: Stellarium. Chú thích: Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

Các sao và chòm sao tạo nên nhóm sao Lục giác mùa đông và nhóm sao Tam giác mùa đông. Hình ảnh: Stellarium. Chú thích: Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

Rigel màu xanh trắng là sao Beta của chòm sao Orion. Chòm sao Orion nổi bật với ba ngôi sao sáng nằm thẳng hàng và cách đều nhau, chúng là chiếc thắt lưng của chàng thợ săn. Nằm đối xứng với sao Rigel qua ba sao thẳng hàng là sao Betelgeuse, sao Alpha của chòm Orion có màu đỏ cam.

Aldebaran với màu sắc đỏ rực rỡ mang hình ảnh đôi mắt rực lửa của con bò vàng Taurus. Nhìn chếch qua một chút ở gần ngôi sao này, bạn sẽ tìm được cho mình cụm sao Pleiades rất sáng và đẹp.

Capella là một ngôi sao vàng trắng rất đáng chú ý của chòm sao Auriga, nó thường được gọi là “sao dê” vì mang hình ảnh của một người đánh xe và ôm dê trong lòng. Là ngôi sao sáng thứ sáu trên bầu trời, nó thật ra là gồm có bốn ngôi sao thuộc hai hệ sao đôi mà tạo thành.

Castor và Pollux là hai ngôi sao sáng nhất chòm sao Gemini, tượng trưng cho đầu của hai anh em sinh đôi. Ở khu vực này của bầu trời vào giữa tháng 12 hằng năm sẽ diễn ra cơn mưa sao băng Geminid, là một trong ba cơn mưa sao băng lớn và đáng quan sát nhất trong năm.

Sao Chòm sao Độ sáng biểu kiến Sáng thứ mấy trên bầu trời
Sirius Canis Major -1,45 1
Rigel Orion +0,15 7
Aldebaran Taurus +0,85 14
Capella Auriga +0,05 6
Castor Gemini +1,90 24
Pollux Gemini +1,15 17
Procyon Canis Minor +0,40 8

Các thiên thể nổi bật

Vì có dải Ngân Hà chạy ngang qua, nên nhóm sao Lục giác mùa đông có nhiều thiên thể rất thú vị để bạn quan sát qua ống nhòm hay kính thiên văn.

Đầu tiên không thể không kể đến Tinh vân Orion (Messier 42), tinh vân nổi bật nhất và không thể bỏ qua trên bầu trời đêm mùa đông. Tinh vân này rất sáng và dễ quan sát, bạn thậm chí có thể quan sát nó qua ống nhòm ở nơi có điều kiện quan sát tốt. Nó nằm ngay bên dưới chiếc thắt lưng ba ngôi sao thẳng hàng.

Cũng trong khu vực này, bạn sẽ tìm ra cho mình Tinh vân Đầu ngựa, một trong những tinh vân tối nổi tiếng nhất bầu trời; cùng Tinh vân De Mairan (Messier 43), một khu vực hình thành sao năng động. Tất cả chúng đều nằm gần nhau và nằm trong Đám mây Phân tử phức hợp Orion.

Các thiên thể nổi bật trong nhóm sao Lục giác mùa đông và Tam giác mùa đông. Hình ảnh: Stellarium. Chú thích: Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

Các thiên thể nổi bật trong nhóm sao Lục giác mùa đông và Tam giác mùa đông. Hình ảnh: Stellarium. Chú thích: Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay.

Tinh vân Hình nón với Cụm sao Cây Giáng Sinh cùng Tinh vân Mân Khôicụm sao mở NGC 2244, tất cả đều nằm trong chòm sao Monoceros. Chòm sao này tuy không có sao sáng góp mặt vào nhóm sao Lục giác mùa đông, nhưng một phần lớn diện tích của nó thuộc bên trong nhóm sao. Hãy nối một đoạn thẳng từ sao Betelgeuse đến sao Procyon, bạn sẽ tìm thấy Tinh vân Mân Khôi nằm dọc theo con đường này, trong khi đó Tinh vân Hình nón nằm chếch về phía bắc so với đường nối đó.

Tinh vân Con cua (Messier 1) là tàn dư siêu tân tinh nổi tiếng nhất trên bầu trời, nằm trong khu vực của chòm sao Taurus và là một thiên thể không bỏ qua của nhóm sao Lục giác mùa đông. Hình ảnh được chụp bởi Kính Viễn vọng Không gian Hubble.

Tinh vân Con cua (Messier 1) là tàn dư siêu tân tinh nổi tiếng nhất trên bầu trời, nằm trong khu vực của chòm sao Taurus và là một thiên thể không bỏ qua của nhóm sao Lục giác mùa đông. Hình ảnh được chụp bởi Kính Viễn vọng Không gian Hubble. Xem chi tiết.

Tinh vân Con cua (Messier 1) là một tàn dư siêu tân tinh nổi tiếng nằm trong chòm sao Taurus. Nó tạo thành một hình tam giác với hai ngôi sao đỏ cam nằm cạnh đó là Aldebaran và Betelgeuse. Hãy nối một đoạn thẳng từ sao Betelgeuse đến sao Alnath (Beta Tauri), tinh vân này nằm ở hai phần ba đoạn thẳng đó.

Cũng thuộc chòm sao Taurus, cụm sao mở Hyades ở khuôn mặt hình chữ V của con bò vàng này nằm gần ngôi sao sáng Aldebaran. Ở trên cao hơn một chút, bạn không thể bỏ qua Cụm sao Pleiades (Messier 45). Đây là một cụm sao với nhiều sao sáng mà có 7 ngôi sao rất sáng nổi bật, có thể nhìn thấy và phân tách rõ ràng bằng mắt thường.

Messier 35 là một cụm sao mở rất lớn trong chòm sao Gemini, hãy nối một đoạn thẳng từ sao Aldebaran đến sao Castor, bạn sẽ tìm thấy cụm sao này ở điểm giữa của đoạn thẳng.

Tiếp theo, mời bạn hãy đến với Cụm sao Chong chóng (Messier 36) và Cụm sao Sao biển (Messier 38), nằm trong lòng hình lục giác của chòm sao Auriga, trong khi Messier 37 là một cụm sao mở nổi bật khác thì nằm ở bên ngoài hình lục giác đó nhưng cũng rất gần hai cụm sao vừa kể.

Ftvh – Vũ trụ trong tầm tay giữ bản quyền nội dung trên trang này.

Vui lòng ghi rõ nguồn khi sao chép hoặc đăng tải lại thông tin đến nơi khác.

Mọi chi tiết xin liên hệ thư điện tử: [email protected].