Cụm sao cầu Messier 2

Cụm sao cầu Messier 2Messier 2 là một cụm sao cầu nằm cách chúng ta khoảng 37.500 năm ánh sáng, nằm ở phía bên kia của tâm thiên hà Ngân Hà. Cụm sao này nằm trong chòm sao Aquarius, là một trong những cụm sao cầu lớn nhất trên bầu trời với đường kính vào khoảng 175 năm ánh sáng.

Cụm sao này được định danh là NGC 7089 trong Danh mục Chung mới. Độ sáng biểu kiến của M2 là +6,3 và nằm cách 5 độ về phía bắc của ngôi sao sáng Beta Aquarii hay tên gọi khác là Sadalsuud.

Messier 2 là một trong những cụm sao cầu lớn nhất và có mật độ sao dày đặc nhất trong Ngân Hà. Hình ảnh: Hubble/NASA.
Messier 2 là một trong những cụm sao cầu lớn nhất và có mật độ sao dày đặc nhất trong Ngân Hà. Hình ảnh: Hubble/NASA.

Thông tin tổng quát


Messier 2 là một trong vài cụm sao lớn tuổi trong Ngân Hà. Ước tính tuổi đời của cụm sao này vào khoảng 13 tỷ năm tuổi, tương đương với độ tuổi của các cụm sao cầu Messier 3 và Messier 5 trong chòm sao Canes Venatici và Serpens.

Vũ trụ được hình thành từ 13,8 tỷ năm trước, điều này nghĩa là các cụm sao này được hình thành từ khi vũ trụ chỉ mới tồn tại được 6% thời gian so với tuổi của nó hiện tại, tức chưa đầy một tỷ năm sau Vụ Nổ Lớn. Messier 2 đang tiến về phía chúng ta với tốc độ 5,3 km mỗi giây.

Cụm sao này chuyển động quanh tâm của Ngân Hà và chứa nhiều sao lớn tuổi nhất của Ngân Hà. Những ngôi sao này già hơn rất nhiều so với Mặt Trời, nên chúng ít có các nguyên tố nặng hơn hydro và heli, điều này nghĩa là những hành tinh giống Trái Đất gần như không tồn tại trong cụm.

Tương tác hấp dẫn của M2 rất lớn và lớn một cách đáng kể so với đường kính của nó, lực hấp dẫn từ nó mở rộng đến 233 năm ánh sáng ra xung quanh. Nếu một ngôi sao của cụm thoát được khỏi vùng ảnh hưởng này, nó sẽ nhanh chóng bị lực hấp dẫn từ chính Ngân Hà tác động.

Messier 2 tuy rộng lớn nhưng mật độ sao bên trong cũng dày đặc không kém. Cụm sao này chứa đến 150.000 ngôi sao trong vùng có đường kính 150 năm ánh sáng. Vùng trung tâm dày đặc của Messier 2 chỉ rộng 0,34 cung phút, tương đương với đường kính 3,7 năm ánh sáng.

Cụm sao này là một trong những cụm sao có lõi dày đặc nhất và được xếp hạng II trong thang từ cấp độ I đến XII, với mức độ XII nghĩa là cụm sao đó có phần lõi thoáng và ít sao nhất.

Hình ảnh cụm sao cầu Messier 2 được chụp bởi Galaxy Evolution Explorer, một kính viễn vọng không gian quan sát qua ánh sáng cực tím của NASA, vào ngày 20 tháng 8 năm 2003. Hình ảnh này là một phần trong dự án khảo sát bầu trời, chụp phơi sáng 129 giây vào khu vực chòm sao Aquarius. Hình ảnh: NASA/JPL/California Institute of Technology.
Hình ảnh cụm sao cầu Messier 2 được chụp bởi Galaxy Evolution Explorer, một kính viễn vọng không gian quan sát qua ánh sáng cực tím của NASA, vào ngày 20 tháng 8 năm 2003. Hình ảnh này là một phần trong dự án khảo sát bầu trời, chụp phơi sáng 129 giây vào khu vực chòm sao Aquarius. Hình ảnh: NASA/JPL/California Institute of Technology.

Ngôi sao sáng nhất của cụm sao Messier 2 có độ sáng biểu kiến là +13,1, những ngôi sao sáng nhất của cụm chủ yếu là sao vàng và sao khổng lồ đỏ. Lớp quang phổ tổng thể của cụm sao này là F4.

Messier 2 có dạng hình elip. Đây là nhà của 21 sao biến quang đã được biết đến, chúng chủ yếu là những sao biến quang RR Lyrae - những ngôi sao thay đổi độ sáng theo chu kỳ thuộc lớp quang phổ A (hoặc F) - thường có khối lượng bằng một nửa của Mặt Trời và được tìm thấy nhiều trong những cụm sao cầu. Sao biến quang RR Lyrae thường được dùng làm thước đo khoảng cách trong thiên hà.

Ba ngôi sao biến quang Cepheid cũng được xác định trong cụm. Sao biến quang Cepheid là những ngôi sao tự thay đổi độ sáng cũng được dùng làm thước đo khoảng cách trong các thiên hà. Những ngôi sao này thay đổi từ tình trạng rất sáng đến rất mờ nhạt. Được gọi là sao biến quang Cepheid, vì ngôi sao Delta Cephei trong chòm sao Cepheus là sao biến quang đầu tiên của loại này được phát hiện.

Một sao biến quang khác nữa được tìm thấy trong Messier 2 là sao biến quang RV Tauri, một loại sao thay đổi độ sáng theo chu kỳ 69,09 ngày. Ngôi sao này nằm ở rìa phía đông của cụm sao Messier 2.

Lịch sử quan sát


Messier 2 được khám phá bởi nhà thiên văn Jean-Dominique Maraldi người Pháp gốc Ý vào ngày 11 tháng 9 năm 1746. Maraldi khám phá ra nó trong khi đang quan sát một sao chổi cùng nhà thiên văn Jacques Cassini người Pháp, là con trai của nhà thiên văn nổi tiếng Giovanni Cassini người Ý.

Cụm sao cầu Messier 2 hay tên gọi khác là NGC 7089. Hình ảnh: Ole Nielsen.
Cụm sao cầu Messier 2 hay tên gọi khác là NGC 7089. Hình ảnh: Ole Nielsen.

Charles Messier đã tìm thấy cụm sao này vào ngày 11 tháng 9 năm 1760 - đúng chính xác 14 năm sau buổi quan sát của Maraldi - và nghĩ rằng đó là một tinh vân và không có ngôi sao nào ở bên trong nó. Sau đó ông thêm nó vào cuốn danh mục thiên thể giống nhưng không phải sao chổi của mình. Ở vị trí thứ 2, nó là cụm sao cầu đầu tiên trong cuốn danh mục này.

Nhà thiên văn học William Herschel người Anh gốc Đức lần đầu tiên phân tách những ngôi sao bên trong M2 vào năm 1783. Những ngôi sao trong cụm được quan sát riêng ra và được định danh.

Vị trí trên bầu trời


Messier 2 nằm cách 5 độ về phía bắc của ngôi sao sáng Beta Aquarii hay tên gọi khác là Sadalsuud. Sadalsuud là ngôi sao sáng nhất của chòm sao Aquarius với độ sáng biểu kiến là +2,87.

Messier 2 có cùng xích vĩ với sao Alpha Aquarii, ngôi sao sáng thứ hai của chòm sao này. Alpha Aquarii hay Sadalmelik, nằm cách 10 độ về hướng đông bắc so với cụm sao. Sadalsuud, Sadalmelik và Messier 2 tạo thành một hình tam giác.

Với độ sáng biểu kiến là +6,3, Messier 2 có thể quan sát được bằng mắt thường trong điều kiện quan sát cực tốt và thị lực người quan sát ở mức tốt. Thời điểm thích hợp để quan sát cụm sao này là từ tháng 7 đến tháng 10.

Bạn có thể quan sát được cụm sao này qua ống nhòm hoặc kính thiên văn cỡ nhỏ, nhưng để quan sát được từng ngôi sao bên trong cụm, cần phải quan sát qua những thiết bị lớn hơn như kính thiên văn đường kính 6 inch.

Thông tin nhanh


Loại thiên thể: Cụm sao cầu lớp II
Tên định danh: Messier 2, M2, NGC 7089, GC 4678, Bode 70
Chòm sao: Aquarius
Xích kinh: 21 giờ 33 phút 27,02 giây
Xích vĩ: -00° 49’ 23,7”
Khoảng cách: 37.500 năm ánh sáng
Tuổi đời: 13 tỷ năm
Số lượng sao: 150.000+
Độ sáng biểu kiến: +6,3
Kích thước biểu kiến: 16 × 16 cung phút
Đường kính thực tế: 87,3 năm ánh sáng
Tuấn Anh
Powered by Blogger.